O θυρεοειδής είναι ένας μικρός αλλά ζωτικής σημασίας αδένας που βρίσκεται στη βάση του τραχήλου. Παράγει ορμόνες που ρυθμίζουν τον μεταβολισμό, την ανάπτυξη και τη λειτουργία πολλών συστημάτων του οργανισμού. Οι παθήσεις του είναι αρκετά συχνές και μπορεί να εμφανιστούν σε κάθε ηλικία, με μεγαλύτερη συχνότητα στις γυναίκες.
Συχνότερες παθήσεις
1. Καλοήθεις όζοι θυρεοειδούς
o Μονήρεις ή πολλαπλοί όζοι (πολυοζώδης βρογχοκήλη)
o Οι περισσότεροι είναι καλοήθεις, αλλά απαιτείται έλεγχος για τυχόν κακοήθεια.
2. Κακοήθεις όγκοι θυρεοειδούς
o Θηλώδες καρκίνωμα (πιο συχνό, καλή πρόγνωση)
o Θυλακιώδες, μυελοειδές και αναπλαστικό καρκίνωμα (σπανιότεροι τύποι)
3. Λειτουργικές διαταραχές
o Υπερθυρεοειδισμός: αυξημένη παραγωγή ορμονών, συνοδεύεται από ταχυκαρδία, απώλεια βάρους, νευρικότητα.
o Υποθυρεοειδισμός: μειωμένη παραγωγή ορμονών, με κόπωση, αύξηση βάρους, υπνηλία.
(Οι καταστάσεις αυτές αντιμετωπίζονται κυρίως φαρμακευτικά, εκτός εάν συνυπάρχει βρογχοκήλη ή όζος που απαιτεί χειρουργείο.)
4. Φλεγμονώδεις παθήσεις (θυρεοειδίτιδες)
o Χρόνια αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα (Hashimoto)
o Υποξεία ή οξεία φλεγμονή
Διάγνωση
• Κλινική εξέταση και ψηλάφηση του τραχήλου
• Υπερηχογράφημα θυρεοειδούς
• Εξετάσεις αίματος (TSH, FT3, FT4, αντισώματα)
• Σπινθηρογράφημα, εφόσον χρειαστεί
• Παρακέντηση με λεπτή βελόνη (FNA) για κυτταρολογική εξέταση όζων
Χειρουργική Αντιμετώπιση
Η χειρουργική επέμβαση στον θυρεοειδή προτείνεται όταν:
• Υπάρχει ύποπτος ή κακοήθης όζος
• Υπάρχει μεγάλη βρογχοκήλη που προκαλεί πίεση σε τραχεία ή οισοφάγο
• Υπάρχει υποτροπιάζων υπερθυρεοειδισμός που δεν ελέγχεται με φάρμακα
• Υπάρχει αισθητικό πρόβλημα από τη διόγκωση
Είδη επεμβάσεων
• Λοβεκτομή: Αφαίρεση του ενός λοβού του θυρεοειδούς
• Ολική θυρεοειδεκτομή: Αφαίρεση ολόκληρου του αδένα (συχνότερη επέμβαση σε καρκίνο ή πολυοζώδη βρογχοκήλη)
• Τμηματική εκτομή: Σπανιότερα, σε πολύ περιορισμένες βλάβες
Τεχνική – Επέμβαση
Η θυρεοειδεκτομή πραγματοποιείται με τομή στη βάση του τραχήλου, σε θέση που ακολουθεί τις δερματικές πτυχές για καλύτερο αισθητικό αποτέλεσμα. Η επέμβαση γίνεται με γενική αναισθησία και απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή για την προστασία:
• Των παλίνδρομων λαρυγγικών νεύρων (για τη φωνή)
• Των παραθυρεοειδών αδένων (για τη ρύθμιση ασβεστίου)
Μετεγχειρητική πορεία
• Νοσηλεία 1–2 ημερών
• Σύντομη ανάρρωση με επιστροφή στις δραστηριότητες σε λίγες ημέρες
• Σε περίπτωση ολικής θυρεοειδεκτομής: ισόβια χορήγηση θυρεοειδικής ορμόνης σε μορφή χαπιού (λεβοθυροξίνη)
• Παρακολούθηση με αιματολογικές εξετάσεις και υπερηχογραφήματα, ανάλογα με την περίπτωση
Πρόγνωση
Οι περισσότερες παθήσεις του θυρεοειδούς έχουν άριστη πρόγνωση μετά την κατάλληλη θεραπεία. Στις περιπτώσεις καρκίνου του θυρεοειδούς, η έγκαιρη χειρουργική επέμβαση συνοδεύεται από πολύ υψηλά ποσοστά ίασης.
1. Ανατομικές – Δομικές Αλλοιώσεις
1. Ανατομικές – Δομικές Αλλοιώσεις
• Μονήρης όζος θυρεοειδούς
• Πολυοζώδης βρογχοκήλη (μεγέθυνση του αδένα με πολλαπλούς όζους)
• Διάχυτη βρογχοκήλη (ομοιόμορφη αύξηση μεγέθους χωρίς όζους)
• Κύστεις θυρεοειδούς (απλές ή πολύχωρες)
2. Λειτουργικές Διαταραχές (καλοήθους αιτιολογίας)
• Καλοήθης υπερθυρεοειδισμός
- Νόσος Graves (αυτοάνοση)
- Τοξικό αδένωμα (υπερλειτουργικός μονήρης όζος)
- Πολυοζώδης τοξική βρογχοκήλη
- Καλοήθης υποθυρεοειδισμός
- Πρωτοπαθής (π.χ. μετά από θυρεοειδίτιδα Hashimoto)
- Δευτεροπαθής (υποφυσιακής αιτιολογίας, πιο σπάνιος)
3. Φλεγμονώδεις – Ανοσολογικές Παθήσεις
• Χρόνια λεμφοκυτταρική θυρεοειδίτιδα (Hashimoto)
• Υποξεία θυρεοειδίτιδα (De Quervain) – ιογενούς αιτιολογίας
• Οξεία πυώδης θυρεοειδίτιδα (βακτηριακή λοίμωξη, σπάνια)
• Σιωπηλή / μετά τον τοκετό θυρεοειδίτιδα (αυτοάνοση, παροδική)
4. Καλοήθεις Όγκοι – Νεοπλάσματα
• Θυλακιώδες αδένωμα (συχνότερο καλοήθες νεόπλασμα)
• Σπανιότερα καλοήθη νεοπλάσματα (συμπεριλαμβανομένων μεσεγχυματικών όγκων, π.χ. λιπώματα, αιμαγγειώματα κ.λπ.)
5. Ιατρογενείς και Μετατραυματικές Καταστάσεις
• Μετακτινική βρογχοκήλη (μετά από ακτινοβολία)
• Μετατραυματική κύστη ή αιμάτωμα θυρεοειδούς
• Υποθυρεοειδισμός ή υπερθυρεοειδισμός μετά από φαρμακευτική αγωγή (π.χ. αμιωδαρόνη, λίθιο, ιντερφερόνη)
1. Καλοήθεις Παθήσεις Θυρεοειδούς
Ο μονήρης όζος είναι μία εντοπισμένη, σαφώς περιγεγραμμένη διόγκωση στον θυρεοειδή αδένα.
• Πρόκειται για την πιο συχνή εντοπιζόμενη αλλοίωση στον θυρεοειδή.
• Εμφανίζεται συχνότερα σε γυναίκες και μπορεί να ανακαλυφθεί τυχαία σε υπέρηχο ή κατά την κλινική εξέταση.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο όζος δεν προκαλεί συμπτώματα και γίνεται αντιληπτός τυχαία. Ωστόσο, σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν:
• Ορατή ή ψηλαφητή διόγκωση στον τράχηλο.
• Αίσθημα πίεσης, δυσκαταποσία ή σπάνια δύσπνοια, αν ο όζος είναι μεγάλος.
• Σπάνια, υπερλειτουργία (υπερθυρεοειδισμός) με συμπτώματα όπως ταχυκαρδία, νευρικότητα, απώλεια βάρους.
Η διάγνωση προκύπτει μετά από διερεύνηση του μονήρους όζου και στοχεύει κυρίως στο να αποκλειστεί η πιθανότητα κακοήθειας:
1. Κλινική εξέταση: ψηλάφηση και εκτίμηση μεγέθους/σύστασης.
2. Υπερηχογράφημα θυρεοειδούς: αξιολόγηση μεγέθους, υφής, ύποπτων χαρακτηριστικών (μικροαποτιτανώσεις, ακανόνιστα όρια).
3. Εξετάσεις αίματος: TSH, FT4, FT3.
4. Σπινθηρογράφημα θυρεοειδούς (σε χαμηλή TSH): διάκριση «θερμού» (λειτουργικού) από «ψυχρού» (μη λειτουργικού) όζου.
5. Παρακέντηση με λεπτή βελόνα (FNA): η πιο σημαντική εξέταση για τη διάγνωση• καθορίζει αν είναι καλοήθης ή κακοήθης.
Ακολουθεί παρακολούθηση αν η παρακέντηση δείξει καλοήθεια και δεν υπάρχουν συμπτώματα.
Χειρουργείο:
1. Όταν η FNA είναι ύποπτη ή ασαφής (κατηγορία Bethesda III–IV).
2. Όταν υπάρχει ταχεία αύξηση του όζου.
3. Όταν ο όζος προκαλεί πιεστικά φαινόμενα ή αισθητικό πρόβλημα.
4. Όταν ο ασθενής επιθυμεί οριστική λύση.
Χειρουργική Θεραπεία
Η επέμβαση που συνήθως εφαρμόζεται είναι:
• Λοβεκτομή (αφαίρεση του λοβού που περιέχει τον όζο).
• Σε περίπτωση κακοήθειας, μπορεί να χρειαστεί να ολοκληρωθεί σε ολική θυρεοειδεκτομή.
Η επέμβαση πραγματοποιείται με γενική αναισθησία, διαρκεί περίπου 1–2 ώρες και ο ασθενής παραμένει στο νοσοκομείο για 1–2 ημέρες.
Πρόγνωση
• Οι περισσότεροι μονήρεις όζοι είναι καλοήθεις και δεν απειλούν την υγεία.
• Σε περίπτωση κακοήθειας, η έγκαιρη χειρουργική αντιμετώπιση έχει πολύ καλή πρόγνωση, ιδιαίτερα στα διαφοροποιημένα καρκινώματα.
Η πολυοζώδης βρογχοκήλη είναι η παρουσία πολλαπλών όζων στον θυρεοειδή αδένα, οι οποίοι προκαλούν διόγκωσή του. Είναι μια από τις συχνότερες παθήσεις και μπορεί να παραμείνει ασυμπτωματική για πολλά χρόνια.
Τα συχνότερα συμπτώματα που εμφανίζονται στην πολυοζώδη βρογχοκήλη είναι:
• Διόγκωση στον τράχηλο (ορατή ή ψηλαφητή).
• Αίσθημα πίεσης, δυσκολία στην κατάποση ή στην αναπνοή (σε μεγάλες βρογχοκήλες).
• Σπανιότερα υπερλειτουργία (τοξική πολυοζώδης βρογχοκήλη) με συμπτώματα υπερθυρεοειδισμού.
Η διάγνωση τίθεται μετά από :
• Υπερηχογράφημα θυρεοειδούς (χαρακτηριστική εικόνα πολλών όζων).
• Εξετάσεις αίματος (TSH, FT3, FT4).
• Σπινθηρογράφημα σε περίπτωση υποψίας υπερλειτουργίας.
• FNA σε ύποπτους ή μεγαλύτερους όζους για αποκλεισμό κακοήθειας.
Η αντιμετώπιση βασίζεται στην:
• Παρακολούθηση αν οι όζοι είναι μικροί, καλοήθεις και ασυμπτωματικοί.
• Χειρουργείο όταν υπάρχει:
– μεγάλη βρογχοκήλη με πιεστικά φαινόμενα,
– τοξική βρογχοκήλη (υπερθυρεοειδισμός),
– αισθητικό πρόβλημα,
– ύποπτος όζος.
Χειρουργική Θεραπεία
Η επέμβαση εκλογής είναι η ολική θυρεοειδεκτομή.
• Νοσηλεία: 1–2 ημέρες.
• Μετεγχειρητικά: ισόβια χορήγηση θυροξίνης.
Πρόγνωση
Μετά το χειρουργείο, η πρόγνωση είναι εξαιρετική και τα συμπτώματα από την πίεση υποχωρούν άμεσα.
Η κύστη είναι μια κοιλότητα γεμάτη με υγρό στον θυρεοειδή. Συνήθως είναι καλοήθης και συχνά ανιχνεύεται τυχαία.
• Τις περισσότερες φορές ασυμπτωματική.
• Μπορεί να προκαλέσει διόγκωση στον τράχηλο ή αίσθημα πίεσης.
Σπάνια μολύνεται και προκαλεί πόνο.
Η διάγνωση τίθεται μετά από :
• Υπερηχογράφημα: επιβεβαιώνει την παρουσία υγρού.
• FNA: για διάγνωση και ταυτόχρονα θεραπευτική (παρακέντηση και παροχέτευση).
Η αντιμετώπιση βασίζεται στην:
• Παρακολούθηση στις μικρές και καλοήθεις κύστεις.
• Χειρουργείο αν:
– η κύστη υποτροπιάζει μετά από παρακέντηση,
– είναι πολύ μεγάλη και πιέζει,
– έχει ύποπτα υπερηχογραφικά χαρακτηριστικά.
Χειρουργική Θεραπεία
• Συνήθως γίνεται λοβεκτομή.
Πρόγνωση
• Η πρόγνωση είναι άριστη, με ελάχιστο κίνδυνο υποτροπής μετά τη χειρουργική αφαίρεση.
2. Λειτουργικές Διαταραχές (καλοήθους αιτιολογίας)
Η θυρεοειδίτιδα Hashimoto είναι μια χρόνια αυτοάνοση πάθηση, όπου το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στον θυρεοειδή, καταστρέφοντάς τον σταδιακά.
Τα συχνότερα συμπτώματα που εμφανίζονται στην θυρεοειδίτιδα Hashomoto είναι αυτά του υποθυρεοειδισμού όπως :
• Κόπωση, υπνηλία.
• Αύξηση βάρους.
• Ξηροδερμία, τριχόπτωση.
• Διόγκωση θυρεοειδούς (βρογχοκήλη).
Η διάγνωση τίθεται με βάση:
• Εξετάσεις αίματος: αυξημένη TSH, χαμηλή Τ4, αυξημένα αντισώματα (anti-TPO, anti-Tg).
• Υπερηχογράφημα: διάχυτη ανομοιογενής υφή.
Η αντιμετώπιση βασίζεται στην:
• Φαρμακευτική θεραπεία με θυροξίνη (υποκατάσταση).
• Χειρουργείο μόνο αν υπάρχει:
– μεγάλη βρογχοκήλη με πιεστικά φαινόμενα,
– ύποπτος όζος.
Χειρουργική Θεραπεία
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις γίνεται ολική θυρεοειδεκτομή.
Πρόγνωση : Με τη σωστή φαρμακευτική αγωγή, οι ασθενείς έχουν φυσιολογική ζωή.
Αυτοάνοση πάθηση κατά την οποία το ανοσοποιητικό παράγει αντισώματα που διεγείρουν τον θυρεοειδή να υπερλειτουργεί.
Εμφανίζεται με συμπτώματα υπερθυρεοειδισμού όπως:
• ταχυκαρδία,
• νευρικότητα,
• υπερκινητικότητα,
• απώλεια βάρους,
• εφίδρωση,
• τρέμουλο.
• Συχνά συνυπάρχει και εξόφθαλμος.
Η διάγνωση τίθεται με βάση:
o Εξετάσεις αίματος:
• χαμηλή TSH,
• αυξημένη Τ3/T4,
• θετικά αντισώματα (TRAb), τα οποία ενεργοποιούν τον υποδοχέα της TSH με αποτέλεσμα την ανεξέλεγκτη παραγωγή θυρεοειδικών ορμονών.
– Υπερηχογράφημα και σπινθηρογράφημα (διάχυτη αυξημένη πρόσληψη).
Η αντιμετώπιση βασίζεται σε:
– Φάρμακα (αντιθυρεοειδικά: μεθιμαζόλη, προπυλοθειουρακίλη).
– Ραδιενεργό ιώδιο.
– Χειρουργείο (ολική θυρεοειδεκτομή) αν:
– υπάρχει μεγάλη βρογχοκήλη με πίεση,
– ανθεκτικότητα στη φαρμακευτική αγωγή,
– ο ασθενής επιθυμεί οριστική λύση.
Ένας μονήρης όζος του θυρεοειδούς που λειτουργεί αυτόνομα και εκκρίνει υπερβολικές ποσότητες ορμονών.
Εμφανίζεται με την κλινική εικόνα υπερθυρεοειδισμού (παρόμοια με Graves αλλά χωρίς εξόφθαλμο), δηλαδή με:
• ταχυκαρδία,
• νευρικότητα,
• υπερκινητικότητα,
• απώλεια βάρους,
• εφίδρωση,
• τρέμουλο.
Η διάγνωση τίθεται με βάση:
• Σπινθηρογράφημα θυρεοειδούς: ο όζος εμφανίζεται «θερμός» (υψηλής πρόσληψης), ενώ ο υπόλοιπος θυρεοειδής καταστέλλεται.
Η αντιμετώπιση βασίζεται σε:
• Ραδιενεργό ιώδιο.
• Λοβεκτομή (χειρουργική αφαίρεση του λοβού με τον όζο) – εκλογή σε νέους ασθενείς ή σε μεγάλους όζους.
Είναι η υπερλειτουργία σε έδαφος πολυοζώδους βρογχοκήλης .
Εμφανίζεται με συμπτώματα υπερθυρεοειδισμού όπως:
• ταχυκαρδία,
• νευρικότητα,
• υπερκινητικότητα,
• απώλεια βάρους,
• εφίδρωση,
• τρέμουλο.
σε άτομα μέσης ή μεγαλύτερης ηλικίας• δεν υπάρχει εξόφθαλμος.
Η διάγνωση τίθεται με Σπινθηρογράφημα όπου εμφανίζονται πολλαπλές «θερμές» περιοχές.
Η αντιμετώπιση βασίζεται σε:
– Αντιθυρεοειδικά φάρμακα και ραδιενεργό ιώδιο.
– Ολική θυρεοειδεκτομή σε μεγάλες βρογχοκήλες ή σε περιπτώσεις πίεσης τραχείας/οισοφάγου
• Τι είναι: Προέρχεται από διαταραχή της υπόφυσης ή του υποθαλάμου (πιο σπάνιο).
• Συμπτώματα: παρόμοια με τον πρωτοπαθή υποθυρεοειδισμό.
• Διάγνωση: χαμηλή TSH και χαμηλή FT4 (σε αντίθεση με τον Hashimoto).
• Αντιμετώπιση: φαρμακευτική υποκατάσταση με θυροξίνη. Δεν έχει ένδειξη χειρουργείου.
Συμπέρασμα
Οι λειτουργικές διαταραχές καλοήθους αιτιολογίας του θυρεοειδούς περιλαμβάνουν:
• Υπερθυρεοειδισμό (Graves, τοξικό αδένωμα, πολυοζώδης τοξική βρογχοκήλη).
• Υποθυρεοειδισμό (Hashimoto, δευτεροπαθής).
Η θεραπεία είναι κυρίως φαρμακευτική ή με ραδιενεργό ιώδιο, ενώ το χειρουργείο ενδείκνυται όταν υπάρχει μεγάλη βρογχοκήλη, πιεστικά φαινόμενα, ανθεκτικότητα στη φαρμακευτική αγωγή ή ύποπτος όζος.
3. Φλεγμονώδεις – Ανοσολογικές Παθήσεις Θυρεοειδούς
Η θυρεοειδίτιδα Hashimoto είναι μια χρόνια αυτοάνοση πάθηση, όπου το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στον θυρεοειδή, καταστρέφοντάς τον σταδιακά.
Τα συχνότερα συμπτώματα που εμφανίζονται στην θυρεοειδίτιδα Hashomoto είναι αυτά του υποθυρεοειδισμού όπως :
• Κόπωση, υπνηλία.
• Αύξηση βάρους.
• Ξηροδερμία, τριχόπτωση.
• Διόγκωση θυρεοειδούς (βρογχοκήλη).
Η διάγνωση τίθεται με βάση:
• Εξετάσεις αίματος: αυξημένη TSH, χαμηλή Τ4, αυξημένα αντισώματα (anti-TPO, anti-Tg).
• Υπερηχογράφημα: διάχυτη ανομοιογενής υφή.
Η αντιμετώπιση βασίζεται στην:
• Φαρμακευτική θεραπεία με θυροξίνη (υποκατάσταση).
• Χειρουργείο μόνο αν υπάρχει:
– μεγάλη βρογχοκήλη με πιεστικά φαινόμενα,
– ύποπτος όζος.
Χειρουργική Θεραπεία
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις γίνεται ολική θυρεοειδεκτομή.
Πρόγνωση : Με τη σωστή φαρμακευτική αγωγή, οι ασθενείς έχουν φυσιολογική ζωή.
Είναι φλεγμονώδης πάθηση, συνήθως μετά από ιογενή λοίμωξη.
Τα συχνότερα συμπτώματα που εμφανίζονται είναι:
– Έντονος πόνος στον τράχηλο που μπορεί να αντανακλά στο αυτί ή στη γνάθο.
– Πυρετός, κακουχία.
– Παροδικός υπερθυρεοειδισμός (λόγω απελευθέρωσης ορμονών).
Η διάγνωση τίθεται με βάση:
– Αυξημένη ΤΚΕ (ταχύτητα καθίζησης).
– Εξετάσεις θυρεοειδικών ορμονών: αρχικά υπερθυρεοειδισμός → υποθυρεοειδισμός → αποκατάσταση.
– Υπερηχογράφημα: ανομοιογενής, επώδυνος θυρεοειδής.
Η αντιμετώπιση βασίζεται :
– Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (πρώτη επιλογή).
– Σε σοβαρές περιπτώσεις: κορτικοστεροειδή.
– Το χειρουργείο δεν έχει ένδειξη.
Είναι Σπάνια βακτηριακή λοίμωξη του θυρεοειδούς.
Τα συχνότερα συμπτώματα που εμφανίζονται είναι:
– Οξύς πόνος, ερυθρότητα, πυρετός.
– Σημεία τοπικής φλεγμονής και ενίοτε απόστημα.
Η διάγνωση τίθεται με βάση:
– Κλινική εικόνα.
– Υπερηχογράφημα ή CT για εντόπιση αποστήματος.
– Καλλιέργεια υγρού από παρακέντηση.
Η αντιμετώπιση βασίζεται :
– Αντιβιοτικά ευρέος φάσματος.
– Χειρουργική παροχέτευση σε περίπτωση αποστήματος.
Eίναι αυτοάνοση φλεγμονή του θυρεοειδούς, συνήθως παροδική. Η «μετά τον τοκετό» θυρεοειδίτιδα εμφανίζεται σε γυναίκες 3–6 μήνες μετά τη γέννα.
Τα συχνότερα συμπτώματα που εμφανίζονται είναι:
– Αρχικά υπερθυρεοειδισμός (νευρικότητα, απώλεια βάρους).
– Ακολουθεί υποθυρεοειδισμός (κόπωση, αύξηση βάρους).
– Στο τέλος, επαναφορά σε φυσιολογική λειτουργία στους περισσότερους ασθενείς.
Η διάγνωση τίθεται με βάση:
– Εξετάσεις αίματος: μεταβαλλόμενα επίπεδα TSH/T4.
– Θετικά αντιθυρεοειδικά αντισώματα (anti-TPO).
Η αντιμετώπιση βασίζεται:
– Συνήθως δεν απαιτείται ειδική αγωγή.
– Σε έντονα συμπτώματα: β-αποκλειστές στην υπερθυρεοειδική φάση• λεβοθυροξίνη στην υποθυρεοειδική φάση αν παρατείνεται.
– Δεν χρειάζεται χειρουργείο.
Συμπέρασμα
Οι φλεγμονώδεις – ανοσολογικές παθήσεις του θυρεοειδούς περιλαμβάνουν:
• Hashimoto: χρόνια, οδηγεί σε υποθυρεοειδισμό, φαρμακευτική αντιμετώπιση.
• Υποξεία θυρεοειδίτιδα (De Quervain): ιογενής, αυτοϊάται, αγωγή με αντιφλεγμονώδη.
• Οξεία πυώδης θυρεοειδίτιδα: βακτηριακή, χρειάζεται αντιβιοτικά ± χειρουργική παροχέτευση.
• Σιωπηλή / μετά τον τοκετό θυρεοειδίτιδα: παροδική, αυτοπεριοριζόμενη.
Σπάνια υπάρχει ένδειξη χειρουργείου (μόνο σε Hashimoto με μεγάλη βρογχοκήλη ή σε αποστήματα οξείας θυρεοειδίτιδας).
4. Καλοήθεις Όγκοι – Νεοπλάσματα Θυρεοειδούς
Είναι ο συχνότερος καλοήθης όγκος του θυρεοειδούς. Πρόκειται για μονήρη όζο, καλά περιγεγραμμένο, που περιβάλλεται από κάψα.
Τα συχνότερα συμπτώματα που εμφανίζονται είναι:
– Συνήθως ασυμπτωματικός.
– Μπορεί να προκαλέσει διόγκωση στον τράχηλο ή πιεστικά φαινόμενα αν μεγαλώσει πολύ.
– Σπάνια μπορεί να είναι «τοξικό αδένωμα» και να προκαλεί υπερθυρεοειδισμό.
Η διάγνωση τίθεται με βάση:
– Υπερηχογράφημα: όζος με ορισμένα χαρακτηριστικά.
– Σπινθηρογράφημα: αν είναι υπερλειτουργικός → θερμός όζος.
– FNA (παρακέντηση): δείχνει «θυλακιώδες νεόπλασμα» → δεν μπορεί να ξεχωρίσει πάντα το αδένωμα από το θυλακιώδες καρκίνωμα (μόνο η ιστολογική εξέταση μετά την αφαίρεση δίνει την τελική διάγνωση).
Η αντιμετώπιση βασίζεται:
– Συνήθως απαιτείται χειρουργική αφαίρεση (λοβεκτομή) για οριστική διάγνωση και θεραπεία.
– Σε τοξικά αδενώματα μπορεί να χρειαστεί ολική θυρεοειδεκτομή.
Πρόγνωση εξαιρετική, είναι καλοήθης όγκος και δεν υποτροπιάζει μετά την εκτομή.
Αν και πολύ σπάνιοι, υπάρχουν και άλλοι καλοήθεις νεοπλασματικοί όγκοι που μπορεί να εμφανιστούν στον θυρεοειδή:
Λίπωμα Θυρεοειδούς
• Όγκος από λιπώδη ιστό.
• Συνήθως τυχαίο εύρημα.
• Αντιμετώπιση: παρακολούθηση, εκτομή αν μεγαλώσει.
Αιμαγγείωμα Θυρεοειδούς
• Αγγειακός καλοήθης όγκος, πολύ σπάνιος.
• Μπορεί να προκαλέσει τοπική διόγκωση.
• Αντιμετώπιση: χειρουργική αφαίρεση.
Ινώματα, Ογκοκύτταροι (Hurthle cell adenomas)
• Ασυνήθιστες μορφές καλοήθων όγκων.
• Συνήθως χρειάζονται χειρουργική εξαίρεση, καθώς δεν μπορούν να αποκλειστούν κακοήθεις μορφές με FNA.
Συμπέρασμα
• Ο συχνότερος καλοήθης όγκος είναι το θυλακιώδες αδένωμα.
• Οι υπόλοιποι όγκοι (λιπώματα, αιμαγγειώματα, ινώματα) είναι σπάνιοι.
• Το βασικό πρόβλημα στη διάγνωση είναι ότι η παρακέντηση (FNA) δεν μπορεί πάντα να ξεχωρίσει το καλοήθες από το κακοήθες, γι’ αυτό συχνά χρειάζεται χειρουργική αφαίρεση για τελική διάγνωση.
• Η πρόγνωση είναι άριστη μετά την εκτομή, με εξαιρετικά χαμηλό κίνδυνο υποτροπής.
Ι. Μετακτινική Βρογχοκήλη
Είναι η διόγκωση και αλλοίωση του θυρεοειδούς που εμφανίζεται μετά από ακτινοθεραπεία στην περιοχή του τραχήλου (π.χ. για καρκίνο λάρυγγα, λεμφώματα).
• Συμπτώματα:
– Διόγκωση στον τράχηλο.
– Μπορεί να συνυπάρχει υποθυρεοειδισμός ή υπερθυρεοειδισμός.
• Διάγνωση:
– Ιστορικό ακτινοθεραπείας.
– Υπερηχογράφημα και εξετάσεις αίματος.
– FNA για αποκλεισμό κακοήθειας.
• Αντιμετώπιση:
– Φαρμακευτική αγωγή για ρύθμιση ορμονών.
– Χειρουργείο (ολική θυρεοειδεκτομή) σε μεγάλες βρογχοκήλες ή αν υπάρχουν ύποπτα ευρήματα.
Είναι συλλογή αίματος ή υγρού μέσα στον θυρεοειδή μετά από τραύμα στον τράχηλο ή μετά από βιοψία.
• Συμπτώματα:
– Οξύς πόνος και διόγκωση στον τράχηλο.
– Σε μεγάλες συλλογές → δύσπνοια από πίεση στην τραχεία.
• Διάγνωση:
– Κλινική εξέταση.
– Υπερηχογράφημα/CT για εντόπιση αιματώματος.
• Αντιμετώπιση:
– Συντηρητική (παρακολούθηση) για μικρά αιματώματα.
– Χειρουργική παροχέτευση επειγόντως, αν υπάρχει αναπνευστική δυσχέρεια.
Ορισμένα φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν δυσλειτουργία του θυρεοειδούς.
Αμιωδαρόνη
• Αντιαρρυθμικό με υψηλή περιεκτικότητα σε ιώδιο.
• Μπορεί να προκαλέσει υποθυρεοειδισμό ή υπερθυρεοειδισμό (αμιωδαρονική θυρεοειδίτιδα).
• Διάγνωση: διαταραχές TSH/T4/T3 σε ασθενείς που λαμβάνουν το φάρμακο.
• Αντιμετώπιση: διακοπή/τροποποίηση φαρμάκου, αγωγή ανάλογα με την κλινική εικόνα.
Λίθιο
• Χρησιμοποιείται σε ψυχιατρικούς ασθενείς.
• Μπορεί να προκαλέσει υποθυρεοειδισμό.
• Αντιμετώπιση: φαρμακευτική αγωγή με θυροξίνη.
Ιντερφερόνη-α και Τυροσίνης Κινάσες (νεότερα αντικαρκινικά)
• Μπορούν να προκαλέσουν θυρεοειδίτιδα και δυσλειτουργία.
• Χρειάζεται τακτικός έλεγχος θυρεοειδικών ορμονών στους ασθενείς.
Συμπέρασμα
Οι ιατρογενείς και μετατραυματικές καταστάσεις του θυρεοειδούς περιλαμβάνουν:
• Μετακτινική βρογχοκήλη (μετά από ακτινοθεραπεία).
• Μετατραυματικά αιματώματα/κύστεις (μετά από τραύμα ή επεμβατική πράξη).
• Φαρμακοεπαγόμενες διαταραχές (αμιωδαρόνη, λίθιο, ιντερφερόνη).
➡️ Η αντιμετώπιση είναι κυρίως συντηρητική ή φαρμακευτική, ενώ το χειρουργείο ενδείκνυται σε:
• Μεγάλη βρογχοκήλη με πιεστικά φαινόμενα.
• Επείγον αιμάτωμα που πιέζει την τραχεία.
• Ύποπτη βλάβη μετά από ακτινοθεραπεία.
6. Κακοήθεις Όγκοι Θυρεοειδούς
Είναι ο συχνότερος καρκίνος του θυρεοειδούς (περίπου 80%). Συνήθως αργής εξέλιξης, με άριστη πρόγνωση.
Αν και είναι συνήθως ασυμπτωματικός όζος, μπορεί να εμφανιστεί με :
• Πιθανή διόγκωση τραχηλικών λεμφαδένων.
• Σπάνια βράγχος φωνής ή δυσκαταποσία.
Η διάγνωση τίθεται με :
• Υπέρηχος: ύποπτα στοιχεία (μικροαποτιτανώσεις, κάθετη ανάπτυξη, ακανόνιστα όρια, υποηχογένεια).
• FNA (λεπτοβελόνη): κυτταρολογική επιβεβαίωση κακοήθειας (Bethesda VI).
• Σταδιοποίηση: κλινικός/υπερηχογραφικός έλεγχος τραχήλου ± CT σε εκτεταμένη νόσο.
Η αντιμετώπιση βασίζεται σε Χειρουργική επέμβαση:
– Λοβεκτομή σε μικρούς, μονήρεις, χαμηλού κινδύνου όγκους.
– Ολική θυρεοειδεκτομή αν ο όγκος είναι μεγαλύτερος, πολυεστιακός ή υπάρχουν λεμφαδενικές μεταστάσεις/εξωθυρεοειδική επέκταση.
– Λεμφαδενικός καθαρισμός (κεντρικός/πλάγιος) όταν υπάρχουν κλινικά/απεικονιστικά ύποπτοι λεμφαδένες.
• Επικουρικά: εκλεκτικά ραδιενεργό ιώδιο (RAI) σε ενδιάμεσου/υψηλού κινδύνου περιπτώσεις.
• Ορμονική αγωγή: λεβοθυροξίνη με καταστολή TSH.
Παρακολούθηση – Πρόγνωση
• Θυρεοσφαιρίνη (Tg) και αντι-Tg ως δείκτες υποτροπής, υπέρηχος τραχήλου.
• Μακροπρόθεσμα ποσοστά ίασης εξαιρετικά υψηλά.
Είναι ο δεύτερος σε συχνότητα διαφοροποιημένος καρκίνος (~10%). Τείνει σε αιματογενείς μεταστάσεις (οστά, πνεύμονες).
Τα συχνότερα συμπτώματα που εμφανίζονται είναι :
• Συνήθως ανώδυνη μάζα.
• Σπάνια πιεστικά φαινόμενα.
Η διάγνωση τίθεται με :
• FNA συχνά δείχνει «θυλακιώδες νεόπλασμα»—η οριστική διάγνωση (διήθηση κάψας/αγγείων) τίθεται μόνο ιστολογικά μετά την εκτομή.
• Βασική απεικόνιση όπως στο PTC.
Η αντιμετώπιση βασίζεται σε Χειρουργική επέμβαση:
• Συχνά αρχική λοβεκτομή για διάγνωση (αν και το σύνηθες είναι ολική θυρεοειδεκτομή) και εάν αποδειχθεί καρκίνωμα → συμπλήρωση σε ολική θυρεοειδεκτομή (ανάλογα με το στάδιο-κίνδυνο).
• RAI: συχνότερα χρήσιμο απ’ ό,τι στο PTC (λόγω αιματογενών μεταστάσεων).
• Θεραπεία με λεβοθυροξίνη (TSH suppression).
Παρακολούθηση – Πρόγνωση
• Θυρεοσφαιρίνη ως δείκτης.
• Πολύ καλή πρόγνωση όταν αντιμετωπιστεί έγκαιρα.
Είναι καρκίνος από τα C-κύτταρα του θυρεοειδούς, (παράγουν καλσιτονίνη). Μπορεί να είναι σποραδικός ή κληρονομικός (MEN2A/2B – μετάλλαξη RET).
Τα συχνότερα συμπτώματα που εμφανίζονται είναι :
• Όζος θυρεοειδούς ± τραχηλικοί λεμφαδένες.
• Σπανίως διάρροια/εξάψεις (λόγω πεπτιδίων όγκου).
Η διάγνωση τίθεται μετά από αυξημένα επίπεδα τιμών Καλσιτονίνης και CEA.
• FNA με ανοσοκυτταροχημεία.
• Γενετικός έλεγχος RET (απαραίτητος) και έλεγχος για φαιοχρωμοκύττωμα πριν από κάθε χειρουργείο (σε MEN2).
Η αντιμετώπιση βασίζεται σε Χειρουργική επέμβαση Ολική θυρεοειδεκτομή + κεντρικός λεμφαδενικός καθαρισμός.
• Πλάγιος λεμφαδενικός καθαρισμός αν έχει αποδεδειγμένες μεταστάσεις.
Δεν ανταποκρίνεται σε RAI.
• Σε μεταστατική νόσο: στοχευμένες θεραπείες (αναστολείς RET/κινασών) κατόπιν ογκολογικής εκτίμησης.
Παρακολούθηση – Πρόγνωση
• Καλσιτονίνη/CEA ως δείκτες.
• Η πρόγνωση εξαρτάται από το στάδιο. Στις οικογενείς μορφές ενδείκνυται προφυλακτική θυρεοειδεκτομή με βάση τον γονότυπο RET.
Είναι σπάνιος αλλά εξαιρετικά επιθετικός καρκίνος, συνήθως σε ηλικιωμένους, με ταχεία τοπική επέκταση.
Τα συχνότερα συμπτώματα είναι :
• Ταχεία αύξηση μάζας, πόνος, δυσκαταποσία, δύσπνοια, βράγχος φωνής.
Η διάγνωση τίθεται με:
• FNA ή core βιοψία με άμεση ιστολογική επιβεβαίωση.
• Απεικόνιση τραχήλου/θώρακα για έκταση νόσου.
Η αντιμετώπιση βασίζεται σε Χειρουργική επέμβαση.
• Σπάνια είναι εφικτή ριζική εκτομή.
• Συχνά παρηγορητική προσέγγιση: διασφάλιση αεραγωγού (ενίοτε τραχειοστομία), ακτινοθεραπεία/συστηματική θεραπεία.
• Σε επιλεγμένους ασθενείς: στοχευμένες θεραπείες όταν ανευρίσκονται συγκεκριμένες μεταλλάξεις (π.χ. BRAF).
Παρακολούθηση – Πρόγνωση
• Επιθετική πορεία• στόχος η ποιότητα ζωής και η ανακούφιση συμπτωμάτων.
Είναι πρωτοπαθές λέμφωμα που αναπτύσσεται στον θυρεοειδή, συχνά επί εδάφους Hashimoto.
Τα συχνότερα συμπτώματα είναι :
• Γρήγορα αυξανόμενη μάζα, αίσθημα πίεσης/δύσπνοια.
Η διάγνωση τίθεται με:
• Core βιοψία/εξαιρετική βιοψία με ανοσοϊστοχημεία.
• Σταδιοποίηση κατά τα λεμφώματα (PET/CT όπου χρειάζεται).
Η αντιμετώπιση βασίζεται σε:
• Χημειοθεραπεία ± ακτινοθεραπεία (π.χ. σχήματα με rituximab για Β-λεμφώματα).
• Χειρουργείο όχι ριζικό—μόνο για διαγνωστικούς/αποσυμπιεστικούς λόγους.
Παρακολούθηση – Πρόγνωση
• Εξαρτάται από τον ιστολογικό τύπο και το στάδιο• πολλές μορφές ανταποκρίνονται καλά στη συστηματική θεραπεία.
Είναι δευτεροπαθείς εστίες από άλλα νεοπλάσματα (π.χ. νεφρός, πνεύμονας, μαστός, μελάνωμα).
Τα συχνότερα συμπτώματα είναι :
• Νέος όζος ή αύξηση μεγέθους θυρεοειδούς σε ασθενή με γνωστό καρκίνο.
Η διάγνωση τίθεται με:
• FNA/βιοψία με ανοσοϊστοχημικό προφίλ που παραπέμπει στην πρωτοπαθή εστία.
Η αντιμετώπιση βασίζεται σε:
• Εξατομικευμένη βάσει πρωτοπαθούς όγκου και έκτασης νόσου.
• Μεταστασεκτομή σε μεμονωμένες εστίες μπορεί να προσφέρει έλεγχο συμπτωμάτων.
Παρακολούθηση – Πρόγνωση
• Ορίζεται από τον πρωτοπαθή καρκίνο.
Συνοπτικές Αρχές Χειρουργικής & Μετεγχειρητικής Φροντίδας (για όλες τις κατηγορίες)
• Η επιλογή λοβεκτομής vs ολικής θυρεοειδεκτομής βασίζεται σε μέγεθος, πολυεστιακότητα, λεμφαδενική νόσο, εξωθυρεοειδική επέκταση και συνολικό κίνδυνο.
• Σε DTC, ο λεμφαδενικός καθαρισμός γίνεται θεραπευτικά όταν υπάρχουν αποδεδειγμένες μεταστάσεις.
• RAI επιλέγεται σε ενδιάμεσου/υψηλού κινδύνου DTC.
• TSH καταστολή με λεβοθυροξίνη μετά από DTC.
• Εξειδικευμένες στοχευμένες θεραπείες όπου υπάρχουν κατάλληλες μεταλλάξεις (ιδίως MTC/ATC ή προχωρημένα DTC).
• Παρακολούθηση: υπέρηχος τραχήλου, ορμονικοί/ογκολογικοί δείκτες (Tg/anti-Tg για DTC, καλσιτονίνη/CEA για MTC).
