Το παχύ έντερο είναι το τελικό τμήμα του πεπτικού συστήματος, με μήκος περίπου 1,5 μέτρου. Απορροφά νερό και ηλεκτρολύτες από τα υπολείμματα της τροφής που δεν χωνεύτηκαν στο λεπτό έντερο, μετατρέποντάς τα σε κόπρανα για αποβολή.
Ανατομία
Αποτελείται από τμήματα όπως το τυφλό, η παχέα και λεπτή ορογόνο, η σιγμοειδής και το ορθό. Ξεκινά από την ειλεοτυφλική βαλβίδα, όπου συνδέεται με το λεπτό έντερο, και καταλήγει στον πρωκτό.
Λειτουργίες
Απορρόφηση νερού και αλάτων, κάνοντας τα κόπρανα πυκνότερα.
Φιλοξενία φυσιολογικής μικροχλωρίδας (βακτήρια) για ζύμωση ινών.
Κατακράτηση και αποβολή κοπράνων μέσω περισταλτικών κινήσεων.
Συχνότερες παθήσεις
1) Καλοήθεις Παθήσεις
- Εκκολπωματική νόσος / εκκολπωματίτιδα
- Πολύποδες παχέος εντέρου
- Ελκώδης κολίτιδα
- Νόσος Crohn
- Ισχαιμική κολίτιδα
- Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS)
2) Κακοήθεις Παθήσεις
- Καρκίνος παχέος εντέρου (εντοπίσεις: τυφλό, ανιόν, εγκάρσιο, κατιόν, σιγμοειδές)
Ορθοκολικός καρκίνος
3) Άλλες Καταστάσεις
- Ψευδοπολύποδες
- Εντερικές στενώσεις / απόφραξη παχέος εντέρου
- Φλεγμονώδη αποστήματα / συρίγγια από νόσο Crohn
- Μεγακόλον (τοξικό, συγγενές – Hirschsprung)
Εκκολπωματική Νόσος Παχέος Εντέρου
Η εκκολπωματική νόσος είναι η παρουσία μικρών προεκβολών του βλεννογόνου και
του υποβλεννογόνου (εκκολπωμάτων) διαμέσου του μυϊκού τοιχώματος του παχέος
εντέρου. Εμφανίζεται συχνότερα στο σιγμοειδές κόλον και αφορά κυρίως άτομα άνω
των 50 ετών.
Όταν κάποιο εκκόλπωμα φλεγμαίνει, μιλάμε για εκκολπωματίτιδα.
- Δίαιτα φτωχή σε φυτικές ίνες, πλούσια σε επεξεργασμένα τρόφιμα
- Αυξημένη ενδοαυλική πίεση στο έντερο
- Προχωρημένη ηλικία
- Παχυσαρκία
- Κληρονομικότητα
- Καθιστική ζωή
- Ασυμπτωματική μορφή → τυχαίο εύρημα σε κολονοσκόπηση
- Συμπτωματική χωρίς φλεγμονή → κοιλιακό άλγος, μετεωρισμός, διαταραχές
κενώσεων - Οξεία εκκολπωματίτιδα →
Πυρετός
Κοιλιακό άλγος (συχνά στο αριστερό λαγόνιο βόθρο)
Αλλαγές στις κενώσεις (διάρροια ή δυσκοιλιότητα)
Ναυτία, έμετος
Αιμορραγία από το ορθό (σπανιότερα)
- Κολονοσκόπηση (για διάγνωση και αποκλεισμό καρκίνου – αποφεύγεται σε
οξεία φάση λόγω κινδύνου διάτρησης) - Αξονική τομογραφία κοιλίας (ιδανική για εκκολπωματίτιδα – απεικονίζει
φλεγμονή, αποστήματα, επιπλοκές) - Υπέρηχος κοιλίας (σε ορισμένα κέντρα, κυρίως σε νέους ασθενείς)
- Εργαστηριακές εξετάσεις: λευκοκυττάρωση, αυξημένη CRP
Α. Ασυμπτωματική εκκολπωματική νόσος
Διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες – Επαρκής ενυδάτωση – Άσκηση
Β. Ήπια εκκολπωματίτιδα (χωρίς επιπλοκές)
Αντιβιοτικά από το στόμα (κινολόνες + μετρονιδαζόλη ή
αμοξικιλλίνη/κλαβουλανικό) – Υγρά, ξεκούραση – Σταδιακή επιστροφή σε φυσιολογική δίαιτα
Γ. Σοβαρή ή επιπλεγμένη εκκολπωματίτιδα
Ενδοφλέβια αντιβιοτικά – Νοσηλεία – Παροχέτευση αποστημάτων με καθοδήγηση CT, εάν χρειαστεί
– Χειρουργική αντιμετώπιση:
Σιγμοειδεκτομή με πρωτογενή αναστόμωση ή
Επέμβαση Hartmann σε επείγουσες καταστάσεις (διάτρηση,περιτονίτιδα)
- Αποστήματα
- Εντερική διάτρηση → περιτονίτιδα
- Εντερική απόφραξη από στενώσεις
- Σχηματισμός συριγγίων (κολο-κυστικά, κολο-κολπικά)
- Μαζική αιμορραγία
- Οι περισσότεροι ασθενείς παραμένουν ασυμπτωματικοί.
- Υποτροπή εκκολπωματίτιδας σε ποσοστό 20–30%.
- Τακτική κολονοσκόπηση για αποκλεισμό κακοήθειας.
- Η χειρουργική εκτομή θεραπεύει οριστικά, αλλά δεν εφαρμόζεται σε όλους –
μόνο σε επιπλοκές ή επανειλημμένες κρίσεις.
Πολύποδες Παχέος Εντέρου
Οι πολύποδες είναι προσεκβολές του βλεννογόνου που αναπτύσσονται προς τον αυλό του παχέος εντέρου.
Μπορεί να είναι:
- Μη νεοπλασματικοί (υπερπλαστικοί, φλεγμονώδεις, νεανικοί)
- Νεοπλασματικοί / αδενωματώδεις (σωληνώδεις, λαχνωτοί, σωληνολαχνωτοί) → με διαφορετικό δυναμικό εξαλλαγής
- Σύνδρομα πολυποδίασης (οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση, σύνδρομο Peutz-Jeghers κ.λπ.Αποτελούν προκαρκινωματώδεις βλάβες, καθώς πολλοί καρκίνοι του παχέος εντέρου αναπτύσσονται σε έδαφος πολυπόδων (αλληλουχία αδενώματος-καρκίνου).
- Ηλικία > 50 ετών
- Κληρονομικότητα (σύνδρομα πολυποδίασης)
- Δίαιτα πλούσια σε λίπη, κόκκινο κρέας – φτωχή σε φυτικές ίνες
- Χρόνια φλεγμονώδης νόσος εντέρου
- Κάπνισμα, αλκοόλ, παχυσαρκία
- Συχνά ασυμπτωματικοί, ανακαλύπτονται τυχαία σε κολονοσκόπηση
- Αιματοχεσία (αίμα στα κόπρανα)
- Σιδηροπενική αναιμία (λόγω χρόνιας μικροσκοπικής αιμορραγίας)
- Βλεννώδης κένωση
- Σπανίως, απόφραξη ή εγκολεασμός (ιδίως σε μεγάλους πολύποδες)
- Κολονοσκόπηση (μέθοδος εκλογής – επιτρέπει βιοψία & αφαίρεση)
- Ιστολογική εξέταση → καθοριστική για το είδος του πολύποδα
- Απεικονιστικές μέθοδοι: Αξονική κολονογραφία (virtual colonoscopy)
- Δοκιμασία αιμοσφαιρίνης στα κόπρανα (screening)
- Ενδοσκοπική πολυπεκτομή (με βρόχο διαθερμίας ή cold snare) → θεραπευτική και διαγνωστική
- Χειρουργική εκτομή σε:
Μεγάλους, δύσκολους στην αφαίρεση πολύποδες
Πολύποδες με υψηλόβαθμη δυσπλασία ή καρκίνωμα in situ
Σύνδρομα πολυποδίασης (προφυλακτική κολεκτομή)
- Τακτική παρακολούθηση με κολονοσκόπηση, βάσει οδηγιών (ανά 3-5 έτη, συχνότερα σε υψηλού κινδύνου ασθενείς).
- Αιμορραγία μετά την πολυπεκτομή
- Διάτρηση (σπάνια)
- Κακοήθης εξαλλαγή → κυρίως στους αδενωματώδεις, ιδίως στους λαχνωτούς και μεγαλύτερους των 2 εκ.
- Οι περισσότεροι πολύποδες αφαιρούνται πλήρως και δεν δημιουργούν πρόβλημα.
- Ο κίνδυνος καρκίνου αυξάνει με το μέγεθος, τον ιστολογικό τύπο και τον αριθμό πολυπόδων.
- Η πρόληψη μέσω screening (κολονοσκόπηση σε άτομα άνω των 50 ετών ή νωρίτερα αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό) είναι καθοριστική.
Ελκώδης Κολίτιδα
Η ελκώδης κολίτιδα είναι χρόνια φλεγμονώδης νόσος του εντέρου (ΙBD) που περιορίζεται στο παχύ έντερο και το ορθό.
- Η φλεγμονή ξεκινά πάντα από το ορθό και επεκτείνεται εγγύς με συνεχή μορφή.
- Προσβάλλει τον βλεννογόνο και τον υποβλεννογόνιο.
- Εμφανίζεται συνήθως σε νεαρούς ενήλικες (20–40 ετών), με δεύτερη κορύφωση σε μεγαλύτερη ηλικία (60–70 ετών).
Η ακριβής αιτιολογία είναι άγνωστη. Φαίνεται ότι εμπλέκονται:
- Γενετικοί παράγοντες (οικογενειακό ιστορικό)
- Ανοσολογικοί μηχανισμοί (υπερδραστηριότητα ανοσοποιητικού)
- Περιβαλλοντικοί παράγοντες (διατροφή, κάπνισμα, στρες)
- Συσχέτιση με αυτοάνοσες παθήσεις
- Διάρροιες με αίμα και βλέννη (χαρακτηριστικό σύμπτωμα)
- Κοιλιακό άλγος, τεινεσμός (επώδυνη ώθηση για αφόδευση)
- Απώλεια βάρους, κακουχία
- Πυρετός σε σοβαρές εξάρσεις
- Εξωεντερικές εκδηλώσεις: αρθρίτιδα, δερματικές βλάβες (οζώδες ερύθημα, πυόδερμα), οφθαλμολογικές (ραγοειδίτιδα), ηπατοπάθειες (σκληρυντική χολαγγειίτιδα).
- Κολονοσκόπηση: συνεχής φλεγμονή που ξεκινά από το ορθό, ερυθρότητα, έλκη, ψευδοπολύποδες.
- Βιοψία: φλεγμονώδης διήθηση, απώλεια κυτταρικής αρχιτεκτονικής.
- Αιματολογικός έλεγχος: αναιμία, αυξημένη CRP, ΤΚΕ.
- Απεικόνιση: αξονική ή μαγνητική τομογραφία σε σοβαρές εξάρσεις.
Η θεραπεία στοχεύει στην ύφεση και στη διατήρηση της ύφεσης.
Φαρμακευτική αγωγή:
- Αμινοσαλικυλικά (5-ASA): βασικά φάρμακα για ήπια/μέτρια νόσο
- Κορτικοστεροειδή: για οξείες εξάρσεις
- Ανοσοκατασταλτικά (αζαθειοπρίνη, 6-MP)
- Βιολογικοί παράγοντες (anti-TNF, anti-integrin, anti-IL) για σοβαρή ή ανθεκτική νόσο
- JAK inhibitors (νεότερες θεραπείες)
Χειρουργική:
- Συνολική πρωκτοκολεκτομή με ειλεοπρωκτική αναστόμωση (IPAA, pouch) → θεραπευτική λύση, εφαρμόζεται σε επιπλοκές ή ανθεκτική νόσο.
- Ένδειξη σε:
Τοξικό μεγακόλον
Αιμορραγία που δεν ελέγχεται
Δυσπλασία/καρκίνος
- Τοξικό μεγακόλον (επείγουσα επιπλοκή με διάταση παχέος εντέρου)
- Αιμορραγία
- Διάτρηση
- Καρκίνος παχέος εντέρου (ιδίως μετά από 8–10 χρόνια νόσου)
- Η νόσος έχει υφέσεις και εξάρσεις.
- Με σωστή αγωγή, η ποιότητα ζωής βελτιώνεται σημαντικά.
- Απαιτείται τακτική κολονοσκόπηση (ανά 1–2 έτη μετά την 8ετία νόσησης) για έγκαιρη ανίχνευση δυσπλασίας/καρκίνου.
Νόσος Crohn
Η νόσος Crohn είναι χρόνια φλεγμονώδης νόσος του εντέρου (IBD), που μπορεί να προσβάλλει οποιοδήποτε τμήμα του γαστρεντερικού σωλήνα – από το στόμα έως τον πρωκτό – με συχνότερη εντόπιση τον τελικό ειλεό και το παχύ έντερο.
Χαρακτηριστικά:
- Τμηματική προσβολή (skip lesions)
- Διατοιχωματική φλεγμονή (όχι μόνο βλεννογόνος)
- Σχηματισμός στενώσεων, αποστημάτων και συριγγίων
Η αιτιολογία παραμένει ασαφής, αλλά εμπλέκονται:
- Γενετική προδιάθεση (NOD2/CARD15 γονίδιο)
- Ανοσολογική δυσλειτουργία (υπερβολική ανοσολογική απάντηση στο εντερικό μικροβίωμα)
- Περιβαλλοντικοί παράγοντες (κάπνισμα, διατροφή, στρες)
- Νεαρή ηλικία (συνήθως 15–35 ετών)
- Χρόνια διάρροια (συχνά χωρίς αίμα)
- Κοιλιακό άλγος (συνήθως δεξιά κάτω κοιλία, μιμείται σκωληκοειδίτιδα)
- Απώλεια βάρους και καχεξία
- Πυρετός
- Περιπρωκτικές βλάβες: συρίγγια, αποστήματα, ραγάδες
- Εξωεντερικές εκδηλώσεις: αρθρίτιδα, δερματικές βλάβες (οζώδες ερύθημα), ραγοειδίτιδα, ηπατοπάθειες
- Κολονοσκόπηση: τμηματική φλεγμονή, ελκώσεις, «πλακόστρωτο» (cobblestone appearance)
- Βιοψία: κοκκιωματώδης φλεγμονή (μη τυροειδοποιημένα κοκκιώματα)
- Απεικόνιση: μαγνητική εντερογραφία, αξονική κοιλίας (στενώσεις, αποστήματα, συρίγγια)
- Καλλιέργειες κοπράνων για αποκλεισμό λοιμώξεων
- Δείκτες φλεγμονής: CRP, καλπροτεκτίνη κοπράνων
Η θεραπεία στοχεύει στον έλεγχο της φλεγμονής και την πρόληψη επιπλοκών.
Φαρμακευτική αγωγή:
- Κορτικοστεροειδή (οξείες εξάρσεις)
- Ανοσοκατασταλτικά (αζαθειοπρίνη, μεθοτρεξάτη)
- Βιολογικοί παράγοντες (anti-TNF: infliximab, adalimumab, certolizumab)
- Anti-integrin, anti-IL (νεότερα φάρμακα)
- Αντιβιοτικά (μετρονιδαζόλη, σιπροφλοξασίνη) σε συρίγγια/αποστήματα
Χειρουργική:
- Δεν είναι θεραπευτική (σε αντίθεση με ελκώδη κολίτιδα).
- Ενδείκνυται σε επιπλοκές:
Στενώσεις → εντερεκτομή ή stricturoplasty
Αποστήματα → παροχέτευση
Συρίγγια → χειρουργική αποκατάσταση
- Συχνά απαιτούνται επανειλημμένες επεμβάσεις.
- Στενώσεις και εντερική απόφραξη
- Εντερικά συρίγγια (εντεροδερματικά, εντεροκολπικά, εντεροκυστικά)
- Αποστήματα
- Υποσιτισμός και αναιμία
- Αυξημένος κίνδυνος καρκίνου παχέος εντέρου σε μακροχρόνια νόσο
- Χρόνια νόσος με εξάρσεις και υφέσεις.
- Απαιτεί διά βίου παρακολούθηση από γαστρεντερολόγο.
- Υψηλό ποσοστό ασθενών χρειάζεται χειρουργείο στη διάρκεια της ζωής τους (περίπου 50%).
- Η ποιότητα ζωής βελτιώνεται σημαντικά με συνδυασμό φαρμάκων, διατροφικής υποστήριξης και στοχευμένων επεμβάσεων.
Ισχαιμική Κολίτιδα
Η ισχαιμική κολίτιδα είναι μια φλεγμονώδης πάθηση του παχέος εντέρου που προκαλείται από ανεπαρκή αιμάτωση του εντερικού τοιχώματος.
- Συνήθως αφορά ηλικιωμένους με αγγειακή νόσο.
- Η ισχαιμία μπορεί να είναι παροδική (αναστρέψιμη) ή να οδηγήσει σε νέκρωση και διάτρηση.
- Συχνότερα προσβάλλεται το σιγμοειδές και το κατιόν κόλον.
- Αθηροσκλήρυνση, στενώσεις μεσεντερίων αγγείων
- Καρδιαγγειακές παθήσεις (κολπική μαρμαρυγή, καρδιακή ανεπάρκεια)
- Υπόταση, shock, αφυδάτωση
- Επεμβάσεις που επηρεάζουν τη μεσεντέρια κυκλοφορία
- Φάρμακα (διουρητικά, οιστρογόνα, κοκαΐνη)
- Αιφνίδιο κοιλιακό άλγος (συχνά αριστερά)
- Αιμορραγία από το ορθό ή αιματηρή διάρροια
- Ευαισθησία στην ψηλάφηση κοιλίας
- Πυρετός και σημεία σήψης σε σοβαρή νέκρωση
- Σε βαριές περιπτώσεις: εικόνα οξείας κοιλίας
- Κολονοσκόπηση: χαρακτηριστικά ευρήματα (οιδηματώδης, ερυθρός βλεννογόνος, έλκη, υποβλεννογόνιες αιμορραγίες)
- Αξονική τομογραφία με σκιαγραφικό: πάχυνση τοιχώματος, οίδημα, περιοχές ισχαιμίας
- Αιματολογικός έλεγχος: λευκοκυττάρωση, αυξημένη CRP, μεταβολική οξέωση σε βαριές μορφές
- Αγγειογραφία: σε χρόνια ισχαιμία
- Ήπια – μέτρια μορφή:
Νοσηλεία και παρακολούθηση
Ενδοφλέβια υγρά, διόρθωση ηλεκτρολυτών
Αντιβιοτικά ευρέος φάσματος (λόγω κινδύνου βακτηριακής διαπερατότητας)
Διακοπή υπεύθυνων φαρμάκων
- Σοβαρή ισχαιμία / επιπλοκές:
Χειρουργική επέμβαση (κολεκτομή με ή χωρίς αναστόμωση) σε νέκρωση, διάτρηση, περιτονίτιδα
Παροχέτευση αποστημάτων αν υπάρχουν
- Νέκρωση εντέρου
- Διάτρηση – περιτονίτιδα
- Στένωση και χρόνια αποφρακτικά φαινόμενα
- Σήψη
- Στις ήπιες μορφές → καλή πρόγνωση με πλήρη υποχώρηση σε λίγες ημέρες.
- Στις βαριές μορφές → υψηλή θνητότητα (40–60%) αν απαιτηθεί χειρουργείο.
- Χρειάζεται παρακολούθηση με κολονοσκόπηση για αποφυγή επιπλοκών και αποκλεισμό άλλων παθήσεων (π.χ. καρκίνος).
Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου (IBS)
Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου είναι λειτουργική διαταραχή του παχέος εντέρου, χωρίς οργανική βλάβη.
- Εκδηλώνεται με χρόνια κοιλιακά ενοχλήματα και διαταραχές των κενώσεων.
- Είναι ιδιαίτερα συχνό (10–20% του πληθυσμού).
- Συχνότερα αφορά γυναίκες ηλικίας 20–40 ετών.
- Δεν προκαλεί καρκίνο, αλλά επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής.
Η ακριβής αιτιολογία είναι άγνωστη. Εμπλέκονται:
- Διαταραχές κινητικότητας παχέος εντέρου
- Υπερευαισθησία σπλάγχνων (υπερβολική αντίδραση σε ερεθίσματα)
- Διαταραχές εντερικής μικροχλωρίδας
- Ψυχολογικοί παράγοντες (άγχος, κατάθλιψη, στρες)
- Μεταλοιμώδες IBS (εμφανίζεται μετά από γαστρεντερίτιδα)
Σύμφωνα με τα κριτήρια Rome IV:
- Επαναλαμβανόμενος κοιλιακός πόνος ≥1 ημέρα/εβδομάδα τους τελευταίους 3 μήνες, που σχετίζεται με:
Αλλαγή στη συχνότητα των κενώσεων
Αλλαγή στη σύσταση κοπράνων
Βελτίωση ή επιδείνωση μετά την αφόδευση
Υποκατηγορίες IBS:
- IBS-D → διάρροια
- IBS-C → δυσκοιλιότητα
- IBS-M → μικτή μορφή (εναλλαγές)
- IBS-U → αταξινόμητο
Άλλα συμπτώματα:
- Φούσκωμα, μετεωρισμός
- Βλεννώδη κόπρανα
- Αίσθημα ατελούς κένωσης
- Βασίζεται σε κλινικά κριτήρια (Rome IV).
- Απαιτείται διάγνωση αποκλεισμού άλλων οργανικών παθήσεων (π.χ. καρκίνος, φλεγμονώδης νόσος εντέρου, κοιλιοκάκη).
- Εξετάσεις: γενική αίματος, CRP, TSH, δοκιμασία κοπράνων (αίμα, καλπροτεκτίνη).
- Κολονοσκόπηση σε ασθενείς >50 ετών ή με «σημεία συναγερμού» (απώλεια βάρους, αιμορραγία, αναιμία, οικογενειακό ιστορικό καρκίνου).
Δεν υπάρχει ριζική θεραπεία. Στόχος είναι η ανακούφιση των συμπτωμάτων.
- Διατροφικές παρεμβάσεις:
Δίαιτα χαμηλή σε FODMAPs
Περιορισμός καφεΐνης, αλκοόλ, λιπαρών
Επαρκής πρόσληψη φυτικών ινών (ιδίως σε δυσκοιλιότητα)
- Φαρμακευτική αγωγή (ανάλογα με τον τύπο):
Αντισπασμωδικά (π.χ. υοσκίνη) για άλγος
Υπακτικά ή φυτικές ίνες για δυσκοιλιότητα
Αντιδιαρροϊκά (λοπεραμίδη) για διάρροια
Αντικαταθλιπτικά χαμηλής δόσης (TCA, SSRI) για χρόνιο πόνο
- Ψυχολογική υποστήριξη: γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, μείωση άγχους, τεχνικές χαλάρωσης.
- Δεν οδηγεί σε καρκίνο ούτε σε φλεγμονώδη βλάβη.
- Επηρεάζει έντονα την ποιότητα ζωής (εργασία, κοινωνικές σχέσεις).
- Χρόνια νόσος με εξάρσεις και υφέσεις.
- Τα συμπτώματα μπορούν να ελεγχθούν με συνδυασμό διατροφής – φαρμάκων – ψυχολογικής υποστήριξης.
- Δεν μειώνει το προσδόκιμο ζωής.
Καρκίνος Παχέος Εντέρου
Ο καρκίνος παχέος εντέρου είναι κακοήθης όγκος που αναπτύσσεται στο παχύ έντερο (τυφλό, ανιόν, εγκάρσιο, κατιόν, σιγμοειδές).
- Συνήθως είναι αδενοκαρκίνωμα που αναπτύσσεται πάνω σε έδαφος αδενωματώδους πολύποδα (αλληλουχία αδενώματος-καρκίνου).
- Αποτελεί τη 2η πιο συχνή αιτία θανάτου από καρκίνο στις ανεπτυγμένες χώρες.
- Στην Ελλάδα, εμφανίζεται κυρίως μετά τα 50 έτη, αλλά παρατηρείται αύξηση και σε νεότερους.
- Πολύποδες / αδενώματα παχέος εντέρου
- Οικογενειακό ιστορικό (HNPCC/Lynch syndrome, οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση – FAP)
- Φλεγμονώδεις νόσοι εντέρου (ελκώδης κολίτιδα, Crohn)
- Διατροφή πλούσια σε κόκκινο κρέας και ζωικά λίπη, φτωχή σε φυτικές ίνες
- Κάπνισμα, αλκοόλ, παχυσαρκία, καθιστική ζωή
- Ηλικία > 50 ετών
Τα συμπτώματα ποικίλουν ανάλογα με την εντόπιση:
- Δεξιό κόλον (τυφλό, ανιόν):
Σιδηροπενική αναιμία (χρόνια αιμορραγία)
Κόπωση, αδυναμία
Ψηλαφητή μάζα
- Αριστερό κόλον (κατιόν, σιγμοειδές):
Αιματοχεσία (αίμα στα κόπρανα)
Αλλαγή στις συνήθειες κενώσεων (εναλλαγή διάρροιας – δυσκοιλιότητας)
Τεινεσμός
Απόφραξη
- Γενικά συμπτώματα: απώλεια βάρους, ανορεξία, κακουχία
- Κολονοσκόπηση με βιοψία (μέθοδος εκλογής)
- Απεικόνιση: αξονική τομογραφία θώρακος – κοιλίας – πυέλου (σταδιοποίηση)
- MRI πυέλου αν η βλάβη αφορά το ορθό
- Καρκινικοί δείκτες: CEA (χρησιμοποιείται για παρακολούθηση, όχι για διάγνωση)
- Αιματολογικός έλεγχος: αναιμία, δείκτες φλεγμονής
Η θεραπεία εξαρτάται από το στάδιο (TNM σταδιοποίηση).
Χειρουργική θεραπεία (βασική προσέγγιση)
- Δεξιά ημικολεκτομή → για όγκους τυφλού/ανιόντος
- Αριστερή ημικολεκτομή → για όγκους κατιόντος
- Σιγμοειδεκτομή → για σιγμοειδές
- Ολική κολεκτομή → σε εκτεταμένη νόσο ή πολυποδίαση
Συμπληρωματική θεραπεία
- Χημειοθεραπεία (FOLFOX, CAPOX) σε στάδιο ΙΙΙ ή υψηλού κινδύνου στάδιο ΙΙ
- Ανοσοθεραπεία / στοχευμένη θεραπεία σε μεταστατική νόσο (anti-EGFR, anti-VEGF, PD-1 inhibitors)
- Ακτινοθεραπεία: περιορισμένη χρήση στο κόλον, κυρίως στο ορθό
- Εντερική απόφραξη
- Διάτρηση και περιτονίτιδα
- Αιμορραγία
- Μεταστάσεις (συχνότερα στο ήπαρ και στους πνεύμονες)
- Η πρόγνωση εξαρτάται από το στάδιο κατά τη διάγνωση.
- 5ετής επιβίωση:
Στάδιο Ι: >90%
Στάδιο ΙΙ: 70–80%
Στάδιο ΙΙΙ: 40–60%
Στάδιο IV: <15%
- Παρακολούθηση:
Κλινική εξέταση και CEA κάθε 3–6 μήνες για 5 χρόνια
Αξονικές ανά 6–12 μήνες
Κολονοσκόπηση στο 1ο έτος και ανά 3–5 χρόνια
Καρκίνος Ορθού
Ο καρκίνος ορθού είναι κακοήθης όγκος που αναπτύσσεται στο τελευταίο τμήμα του παχέος εντέρου, τα τελευταία 15 εκ. από τον πρωκτικό δακτύλιο.
- Στη μεγάλη πλειοψηφία πρόκειται για αδενοκαρκίνωμα.
- Παρουσιάζει ιδιαιτερότητες στη θεραπεία λόγω ανατομικής θέσης (στενός χώρος, γειτνίαση με σφιγκτήρες και νευρικά πλέγματα).
Παρόμοιοι με τον καρκίνο παχέος εντέρου:
- Πολύποδες / αδενώματα
- Οικογενειακό ιστορικό (σύνδρομο Lynch, FAP)
- Χρόνια φλεγμονώδης νόσος εντέρου (ελκώδης κολίτιδα, Crohn)
- Δίαιτα χαμηλή σε φυτικές ίνες, πλούσια σε κόκκινο κρέας
- Κάπνισμα, παχυσαρκία, αλκοόλ
- Αιμορραγία από το ορθό (αιματοχεσία)
- Τεινεσμός (ψευδής αίσθηση ανάγκης για αφόδευση)
- Αλλαγές στις κενώσεις (δυσκοιλιότητα, διάρροια ή εναλλαγές)
- Αίσθημα ατελούς κένωσης
- Απώλεια βάρους, αναιμία, κακουχία
- Σε προχωρημένα στάδια: απόφραξη ή διήθηση γειτονικών οργάνων
- Κολονοσκόπηση με βιοψία
- MRI πυέλου → απαραίτητη για σταδιοποίηση (βάθος διήθησης, σχέση με μεσοορθικό περιτόναιο, σφιγκτήρες, λεμφαδένες)
- Ενδοορθικό υπερηχογράφημα → εκτίμηση τοπικής διήθησης
- Αξονική θώρακος – κοιλίας → αποκλεισμός μεταστάσεων
- CEA για παρακολούθηση
Η θεραπεία εξαρτάται από το στάδιο και την εντόπιση της βλάβης.
Προεγχειρητική – Νεοεπικουρική θεραπεία
- Σε μεσαίο και χαμηλό ορθό (όγκοι Τ3/Τ4 ή με λεμφαδενική νόσο):
Χημειο-ακτινοθεραπεία προεγχειρητικά → συρρίκνωση όγκου, μείωση υποτροπών
Χειρουργική θεραπεία
- Ολική μεσοορθική εκτομή (TME) = «χρυσός κανόνας»
Χαμηλή πρόσθια εκτομή (LAR) → διατήρηση σφιγκτήρων (σε όγκους υψηλότερα από 5 εκ.)
Κοιλιοπερινεϊκή εκτομή (APR – Miles) → σε χαμηλούς όγκους, απαιτεί μόνιμη κολοστομία
Τοπική εκτομή (transanal) → σε πολύ αρχικά στάδια (Τ1, καλά διαφοροποιημένοι όγκοι)
Συμπληρωματική θεραπεία
- Χημειοθεραπεία (FOLFOX, CAPOX) ανάλογα με το τελικό στάδιο
- Ανοσοθεραπεία / στοχευμένη θεραπεία σε μεταστατική νόσο
- Υποτροπή τοπικά (υψηλότερος κίνδυνος από καρκίνο κόλου)
- Μεταστάσεις (ήπαρ, πνεύμονες)
- Ακράτεια κοπράνων / σεξουαλικές δυσλειτουργίες μετά από χειρουργείο
- Απόφραξη, αιμορραγία
- Η πρόγνωση εξαρτάται από το στάδιο κατά τη διάγνωση και την ποιότητα της χειρουργικής εκτομής (TME).
- 5ετής επιβίωση:
Στάδιο Ι: ~90%
Στάδιο ΙΙ: 70–80%
Στάδιο ΙΙΙ: 40–60%
Στάδιο IV: <15%
- Παρακολούθηση:
Κλινική + CEA κάθε 3–6 μήνες για 5 χρόνια
MRI ή CT για τοπικές/απομακρυσμένες υποτροπές
Κολονοσκόπηση στον 1ο χρόνο και κατόπιν ανά 3–5 έτη
Μεγακόλον (Τοξικό & Συγγενές – Hirschsprung)
Το μεγακόλον είναι η παθολογική διάταση του παχέος εντέρου.
Διακρίνεται σε:
- Τοξικό μεγακόλον → οξεία, απειλητική για τη ζωή διάταση του εντέρου, συνήθως ως επιπλοκή φλεγμονώδους νόσου εντέρου (ελκώδης κολίτιδα > Crohn) ή λοιμώξεων (π.χ. C. difficile).
- Συγγενές μεγακόλον (νόσος Hirschsprung) → απουσία γαγγλιακών κυττάρων στο τοίχωμα του εντέρου (αγαγγλιονία), με αποτέλεσμα λειτουργική απόφραξη και διάταση των εγγύς τμημάτων.
- Τοξικό μεγακόλον:
Ελκώδης κολίτιδα
Νόσος Crohn
Λοιμώξεις (π.χ. Clostridium difficile)
Ισχαιμία
Φάρμακα που επιβραδύνουν την κινητικότητα (οπιοειδή, αντιχολινεργικά)
- Νόσος Hirschsprung:
Συγγενής ανωμαλία του εντέρου (1:5000 γεννήσεις)
Συχνότερα στο ορθό και σιγμοειδές
Συνδέεται με σύνδρομο Down και άλλες γενετικές διαταραχές
- Τοξικό μεγακόλον:
Οξεία διάταση κοιλίας
Πυρετός, ταχυκαρδία, καταπληξία
Διάρροια με αίμα ή αιμορραγία
Κίνδυνος διάτρησης και σήψης
- Νόσος Hirschsprung:
Νεογνά: καθυστέρηση αποβολής μηκωνίου, κοιλιακή διάταση, έμετοι
Παιδιά: χρόνια δυσκοιλιότητα, καθυστέρηση ανάπτυξης
Ενήλικες: σπάνια, χρόνιο ιστορικό δυσκοιλιότητας
- Ακτινολογικός έλεγχος: ακτινογραφία κοιλίας → διάταση κόλου, απουσία αερίου στο ορθό
- Κολονοσκόπηση (τοξικό μεγακόλον: γίνεται με προσοχή, υπάρχει κίνδυνος διάτρησης)
- Βιοψία ορθού: χρυσό πρότυπο για Hirschsprung (απουσία γαγγλιακών κυττάρων)
- CT κοιλίας: αξιολόγηση επιπλοκών
- Τοξικό μεγακόλον:
Ενδοφλέβια υγρά, αντιβιοτικά ευρέος φάσματος
Ενδοφλέβια κορτικοστεροειδή (αν σχετίζεται με ΙBD)
Απόσυρση φαρμάκων που μειώνουν κινητικότητα
Στενή παρακολούθηση → αν δεν υπάρξει βελτίωση → επείγουσα χειρουργική κολεκτομή
- Νόσος Hirschsprung:
Χειρουργική εκτομή του αγαγγλιονικού τμήματος και αναστόμωση του φυσιολογικού εντέρου με τον πρωκτό (επέμβαση pull-through: Swenson, Soave, Duhamel)
- Τοξικό μεγακόλον: διάτρηση, περιτονίτιδα, σήψη → υψηλή θνητότητα
- Hirschsprung: υποτροπιάζουσες εντεροκολίτιδες, εντερική απόφραξη, καθυστέρηση ανάπτυξης
- Τοξικό μεγακόλον: απαιτεί επείγουσα αναγνώριση και θεραπεία – θνητότητα >30% αν υπάρξει διάτρηση.
- Hirschsprung: μετά τη χειρουργική αποκατάσταση η πρόγνωση είναι καλή, αλλά κάποια παιδιά εμφανίζουν μακροχρόνια προβλήματα κινητικότητας ή ακράτεια.
